De meeste ondernemers kennen één financieringsroute: de bank. Wordt die afgewezen of past ze niet, dan blijft het bedrijf kleiner dan het had gekund. Dat is jammer, want er bestaan meer routes dan de gemiddelde ondernemer overweegt. Sommige zijn ouder dan het bankwezen zelf.

Hieronder zeven vormen die zonder rente werken. Geen van alle is universeel toepasbaar; welke past, hangt af van het soort kasstroom.

1. Voorfinanciering door klanten

De oudste vorm van kapitaal is niet de bank, maar de klant die vooruitbetaalt omdat hij de waarde gelooft. Aanbetalingen, abonnementen, servicecontracten met vooruitbetaling en pre-orders vallen hier alle onder.

Dit is het zuiverste geld dat er is, want het is gekoppeld aan echte vraag. De beperking is dat het alleen werkt bij afnemers die vertrouwen hebben in de levering.

2. Leverancierskrediet

Tijd als kapitaal. Je ontvangt levering nu en betaalt later. Niet gratis, maar vaak goedkoper dan gedacht, omdat het is gebouwd op reputatie en volume in plaats van op zekerheden.

Dit werkt vooral wanneer een relatie al bestaat. Voor een nieuwe leverancier is het een groot verzoek.

3. Partnerschap met gedeeld resultaat

Beide partijen brengen kapitaal in en delen de winst volgens afspraak. Verlies volgt de inbreng. In de islamitische contractleer heet dit musharaka, maar dezelfde logica zie je terug in gewone joint ventures.

Deze vorm dwingt tot eerlijkheid: wie meer wil verdienen, moet ook meer durven dragen. Ze werkt het best wanneer beide partijen daadwerkelijk belang hebben bij het succes.

4. Kapitaal tegenover arbeid

Eén partij brengt het geld in, de andere brengt arbeid, kennis en beslissingen in. Winst wordt gedeeld volgens afspraak. Loopt het mis, dan verliest de kapitaalverstrekker geld en de ondernemer zijn tijd.

Dit staat bekend als mudaraba, en het is de directe voorloper van wat later venture capital zou worden. Het is streng: er is geen vergoeding voor aanwezigheid, alleen voor resultaat.

5. Beheer binnen een mandaat

Soms wil een kapitaalverstrekker geen partner zijn maar opdrachtgever. Jij beheert, hij draagt het resultaat, en jij ontvangt een vaste vergoeding voor het beheer.

Deze vorm, wakala genoemd, vraagt strakke kaders. Beheer zonder blootstelling kan gedrag vervormen, niet uit kwade wil maar uit menselijkheid. Aanvullende afspraken zoals eigen inbreng of prestatieafhankelijke beloning corrigeren dat.

6. Gebruik in plaats van schuld

In plaats van geld lenen om iets te kopen, betaal je voor het gebruik ervan. Eigendom en risico blijven bij de financier tot afgesproken voorwaarden zijn vervuld. Dit is leasing, in de contractleer ijarah genoemd.

Het maakt financiering concreet: je financiert een object en een gebruiksrecht, geen abstracte belofte. Let wel op de fiscale gevolgen, want eigendom dat twee keer overgaat kan twee keer belast worden.

7. Omzetdeling en coöperatief kapitaal

Bij omzetdeling ontvangt de financier een percentage van de omzet tot een vooraf afgesproken plafond, in plaats van een vast bedrag per maand. De druk beweegt daarmee mee met de werkelijkheid.

Coöperatief kapitaal werkt anders: een groep brengt samen in en deelt in het resultaat of in voordelen zoals voorrang en korting. Crowdfunding en coöperaties zijn de moderne varianten.

Welke past bij welke situatie

De praktische vraag is niet welk model het mooiste is, maar welk model past bij het soort kasstroom.

Bij snelle, voorspelbare inkomsten werkt voorfinanciering of leverancierskrediet vaak het best. Bij traag terugkerende inkomsten past leasing of omzetdeling beter. Bij onzekere inkomsten is een vorm van gedeeld resultaat het eerlijkst, omdat niemand dan een belofte doet die de werkelijkheid niet kan waarmaken.

Wat ze gemeen hebben

Geen van deze modellen neemt risico weg. Ze herverdelen het, op een manier die van tevoren te begrijpen is.

Dat is meteen de reden dat ze ongemakkelijk aanvoelen. Ze zeggen niet: maak je geen zorgen. Ze zeggen: hier zijn de zorgen, laten we vastleggen wie ze draagt voordat het spannend wordt.

Wie deze structuren serieus wil toepassen, doet er goed aan de juridische vorm door een jurist te laten opstellen en de fiscale gevolgen door een fiscalist te laten beoordelen. De structuur en de rechtsvorm zijn twee verschillende dingen. Wie de structuur ook sharia-compliant wil laten zijn, laat haar daarnaast toetsen door iemand met kennis van de rechtsleer. Daarbij gaat het om meer dan de vorm alleen: ook de omgang met achterstallige betaling, de wijze waarop een vergoeding tot stand komt en de vraag of er werkelijk risico wordt gedragen, bepalen mee of een contract voldoet.